Ocena wątku:
  • 0 głosów - średnia: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Dydaktyka (opracowane tematy ćwiczenia 10-13) - dr Tadeusz Niebudek
#1
ĆWICZENIE 10

UCZENIE SIĘ POJĘĆ – to nie tylko klasyfikowanie obiektów i formułowanie kategorii; jest procesem tworzenia wiedzy i organizowania wiadomości w strukturze poznawczej. Kategoryzowanie wiedzy i doświadczenia.

ZNACZENIE POJĘĆ DLA KSZTAŁCENIA:
- stanowią podstawę logiczną dla naszego myślenia
- umożliwiają ludziom wzajemne porozumiewanie się
- umożliwiają klasyfikację błędów i idei
- wyznaczają reguły

ISTOTA POJĘĆ DLA KSZTAŁCENIA:
- są to słowa, które posiadają sens i służą za nazwę klasy bodźców pod innymi względami do sienie niepodobnych
- termin dotyczy sposobu zorganizowania wiedzy i doświadczenia w kategorie, których elementy mają wspólny atrybut
- uczenie się pojęć w istocie polega na „włączaniu rzeczy do klas” i w efekcie na rozpoznawaniu obiektów należących do tych klas
- w tym procesie uczeń powinien wyobrazić sobie sąd, gdzie i do jakiej klasy przyporządkować dany obiekt.

KATEGORIE POJĘĆ:

KONIUNKCYJNE – są suma i są takie same w przypadku każdego przedmiotu należącego do danej klasy; cechy istotne pojęcia są zawsze takie same w przypadku każdego przedmiotu należącego do danej klasy; np. wyspa – jest to część lądu otoczona wodą ze wszystkich stron (stała reguła strukturująca).

DYSJUNKCYJNE – są szersze, bardziej elastyczne, dopuszczają alternatywne zestawy cech; np. rzeczownik – może to być osoba, miejsce, rzecz, ale nie wszystko na raz (zmienny zestaw atrybutów).

STOSUNKOWE – o zaliczeniu pojęcia do jakiejś klasy decyduje stosunek do innych pojęć; aby mówić o pojęciu stosunkowym należy znać inne (dodatkowe) pojęcie oraz stosunek między tymi pojęciami; np. pojęcie czasu i przestrzeni, tydzień (pojęcie) – część (stosunek) miesiąca (pojęcie), (reguła strukturująca zależy od reakcji z innymi pojęciami).

KONKRETNE:
- są to pojęcia ukształtowane na drodze obserwacji
- są to pojęcia, które możemy wyjaśnić wskazując je palcem
- posiadają pewne cechy klas przedmiotów, tj. wielkość, waga, kolor, kształt
- parametrami pojęć konkretnych są zazwyczaj fizyczne atrybuty przedmiotów, których uczniowie mogą doświadczyć wprost, np. chłopiec ma dwie nogi a pies cztery; pies ma ogon, a chłopiec go nie ma.

ABSTRAKCYJNE:
- są to pojęcia, których nie można wskazać lub doświadczyć wprost
- są to pojęcia, które na ogół nie są bezpośrednio dostępne naszym zmysłom, dlatego wymagają definicji słownej; np. ten mały chłopiec lubi swojego psa, pies jest głodny.

CECHY POJĘĆ:

ISTOTNE – są potrzebne do rozróżniania jednych pojęć od drugich; jest to różnicowanie pojęć z tych samych klas; np. trójkąt równoboczny posiada cechy istotne dla siebie (równe boki i kąty) oraz cechy istotne dla danej klasy.

NIEISTOTNE – niedefinicyjne, pewne cechy występujące w niektórych ale nie we wszystkich obiektach z danej klasy; np. cecha istotna trójkąta równobocznego – każdy jego bok musi być równy, cecha nieistotna – powierzchnia trójkąta.

PRZYKŁAD – fakt mający służyć za ilustracją, dowód poparcia czegoś; pojęcie należące do danej klasy.

NIEPRZYKŁAD – zaprzeczenie przykładu, pojęcie nie należące do danej klasy.

KONTEKST SPOŁECZNY – pojęcia o zmiennych cechach istotnych w zależności od kontekstu społecznego i środowiska kulturowego; np. trójkąt – kontekst społeczny zawsze taki sam; ciotka – krewna lub osoba opiekująca się dzieckiem.

WIEDZA KONCEPTUALNA – zdolność ucznia do zdefiniowania pojęcia wg pewnych kryteriów i rozpoznania stosunków w jakich pozostaje z innymi pojęciami.

WIEDZA PROCEDURALNA – zdolność wykorzystania pojęcia do dokonywania rozróżnień; porównanie pojęcia z innymi podobnymi pojęciami, ale odmiennymi; wymaga to posługiwania się cechami definicyjnymi (istotnymi) w celu porównania danego pojęcia z innymi pojęciami, ale odmiennymi i przeciwstawienia im sobie.

OD PJĘCIA DO REGUŁY
Brune rozróżnia trzy odrębne tryby uczenia się:
- uczenie się przez działania, zwane enaktywnym
- uczenie się przez kształtowanie wyobrażeń (obrazów mentalnych), zwane ikonicznym (obrazowym)
- uczenie się przez sekwencje reprezentacji lub symboli abstrakcyjnych, zwanych symbolicznym.

W uczeniu się pojęć używamy przykładów, można je podzielić na dwie grupy:
- dedukcyjną – od reguły do przykładu – nauczyciel definiuje pojęcie a potem, żeby utrwalić jego zrozumienie dostarcza uczniom przykładów i nieprzykładów.
- indukcyjną – od przykładu do reguły – najpierw prezentowane są przykłady i nieprzykłady, a uczniowie sami odkrywają pojęcie lub sami dochodzą do definicji dzięki rozumowaniu indukcyjnemu.

POSTĘPOWANIE NAUCZYCIELA PODCZAS NAUCZANIA POJĘĆ:
- dobór pojęć
- definiowanie pojęć
- analiza pojęć
- dobór i układ przykładów i nieprzykładów
- wybór metody nauczania
- sprawdzenie opanowania pojęć.

DOBÓR POJĘĆ – program szkolny stanowi podstawowe źródło, z którego nauczyciel czerpie pojęcia do nauczania na lekcji; w wyborze pojęć kluczowych pomaga podręcznik i wskazówki metodyczne dla nauczycieli; dobierając pojęcia należy pamiętać, że nauczanie pojęć wymaga czegoś więcej niż doprowadzenia uczniów do poprawnego definiowania nowych słów.

DEFINIOWANIE POJĘĆ wg Merilla i Tenysona:
określenie nazwy pojęcia – nazwą jest słowo lub symbol odnoszący się do całej klasy obiektów lub egzemplarza należącego do klasy; np. słowo wyspa
wyliczenie cech istotnych i nieistotnych – cechy istotne to właściwości wspólne wszystkim obiektom należącym do danej klasy; cechy nieistotne mają niektóre, ale nie wszystkie obiekty należące do danej klasy; np. cechami definicyjnymi wyspy są: część lądu, mniejsza od kontynentu, otoczona wodą
napisanie zwartej definicji – definicja jest wyrażeniem zawierającym wszystkie cechy istotne i wskazującym jak są połączone; np. wyspa jest częścią lądu mniejszą niż kontynent otoczona ze wszystkich stron wodą.

Zapamiętanie definicji pojęcia nie jest tożsame z jego zrozumieniem.

ANALIZA POJĘĆ – wydzielenie cech ma zasadnicze znaczenie dla analizy i nauczania pojęcia. Nauczyciel musi zdecydować, które cechy są istotne i powinny być zestawione w przykładach i nieprzykładach. Cechy nieistotne najlepiej przdstawić w serii zróżnicowanych przykładów dopiero w następnej kolejności po zademonstrowaniu przykładów wyraziście eksponujących cechy istotne. W dokonaniu analizy przez nauczyciela pomocne są: mapy, wykresy, sieci i ilustracje, które służą jako wizualne przykłady abstrakcyjnych pojęć. Analiza pozwala ustalić stosowne przykłady i nieprzykłady; wyznaczenie cech ma zasadnicze znaczenie dla analizy i nauczania pojęć. Trzeba jednocześnie określić stopień trudności dobierania przykładów.

DOBÓR I UKŁAD PRZYKŁADÓW I NIEPRZYKŁADÓW – dobierając przykłady nauczyciele różnicują cechy nieistotne po to, żeby skupić uwagę uczniów na wspólnych przykładach cech istotnych. Kiedy zaś nauczyciel zestawia przykłady z nieprzykładami stara się zwykle, aby cechy nieistotne w zestawionych parach były jak najbardziej podobne. Dzięki temu uczniowie skoncentrują się na różnicach między przykładem a nieprzykładem. Najlepiej żeby kolejność podawania przykładów i nieprzykładów była logiczna, co może oznaczać uporządkowanie ich według stopnia trudności: od łatwych do trudnych. Dobrym sposobem jest grupowanie przykładów w zestawy (np. 5 przykładów), pozwoli to ukierunkować myślenie uczniów.

WYBÓR METODY NAUCZANIA – powinien uwzględnić cele, które nauczyciel chce osiągnąć i charakter pojęcia:
przyswajanie pojęć (metoda indukcyjna) – metoda oparta na myśleniu indukcyjnym; polega na poszukiwaniu cech istotnych pojęć nieobcych uczniom
nauczanie bezpośrednie (metoda dedukcyjna) – oparta na myśleniu dedukcyjnym; wymaga ona od nauczyciela, aby podał uczniom definicję, a potem poprzez przykłady i nieprzykłady pomógł zrozumieć pojęcie.
Obie metody rozwijają umiejętności i procesy myślenia wysoko zorganizowanego.

SPRAWDZENIE OPANOWANIA POJĘĆ – wymaga czynności podobnych do tych, które wykonywał nauczyciel, definiując i analizując pojęcia. Podstawą opanowania pojęcia jest znajomość jego cech istotnych, analizując pojęcia oddzielamy cechy istotne od nieistotnych, dokonując klasyfikacji.
Aby dobrze opanować pojęcie uczeń powinien:
- umie zdefiniować pojęcie i znać jego cechy istotne i nieistotne
- umieć rozpoznawać przykłady i nieprzykłady
- oceniać przykłady i nieprzykłady, uwzględniając cechy istotne i nieistotne.

Podanie definicji oraz umiejętności wskazania cech istotnych oraz powiązań między nimi przez ucznia powinno zawierać takie zdanie, które:
- sprawdza zdolność ucznia do generalizacji wiedzy, tj. do rozpoznawania nieznanych wcześniej przykładów pojęcia
- powinno sprawdzać umiejętność odróżniania przykładów od nieprzykładów.

Sprawdzanie możemy potraktować jako diagnozie; dzięki temu możemy zmodyfikować nauczanie pojęć w zależności od tego w czym tkwi błąd:
jeśli błąd ucznia polega na nadaniu przez ucznia zbyt szerokiego zakresu, trzeba dodatkowo zestawić pary przykładów i nieprzykładów, żeby umocnić brak cech istotnych.
jeśli błąd ucznia polega na nadaniu pojęciu zbyt wąskiego zakresu, trzeba dodatkowo podać trudne przykłady, aby umocnić występowanie cech istotnych
 jeśli uczeń błędnie rozumie pojęcia, trzeba dodatkowo zestawić pary przykładów i nieprzykładów, różniących się cechami nieistotnymi powodującymi błąd.



ĆWICZENIE 11

TRANSFER:
- ułatwienie (transfer pozytywny) lub utrudnienie (transfer negatywny) w opanowaniu jednej czynności na skutek poprzedniego opanowania innej czynności 
- przeniesienie się wprawy z uprzednio opanowanej czynności na uczenie się nowego materiału
- wpływ procesu uczenia się zachodzącego aktualnie na przyszły proces uczenia się oraz na naszą zdolność przechowywania w pamięci tego, czego uczymy się obecnie i czego uczyliśmy się wcześniej.

POJĘCIE TRANSFERU
Dziecko szkolne nie uczy się niczego od nowa. Ma sumę doświadczeń, które w różny sposób oddziaływują na nabywanie nowych umiejętności. Im więcej różnorodnych czynności ruchowych opanował uczeń, tym więcej ma szans na uczenie się szybciej, dokładniej i trwalej czynności dotąd nie znanych. Jeśli dziś nauczymy się jakiś ruchów, to będzie to miało wpływ na przyszłą naukę i przechowywanie w pamięci innych ruchów. Jest jednak i tak, że to czego nauczyliśmy się uprzednio ma wpływ na uczenie się bieżące. Zjawisko „przenoszenia się wprawy” obserwujemy wówczas, gdy uprzednio opanowana sprawność wywiera wówczas wpływ na uczenie się nowego materiału lub czynności. Niemal całe nasze zachowanie jest zdeterminowane uczeniem się, zaś na uczenie się nowych sprawności ma wpływ to , czego osobnik nauczył się pośrednio. Transfer  występuje zarówno w sferze poznawczej, emocjonalnej i psychomotorycznej.

TEORIE TRANSFERU:
Transfer zachodzi we wszystkich głównych sferach kształcenia: poznawczej, emocjonalnej i psychomotorycznej. Thorndike i Woodsworth opracowali określenie „wspólne elementy”, które jeśli występowały w uprzednim i aktualnym uczeniu się, miały decydować o transferze. Im więcej wspólnych elementów znajduje się w umiejętnościach już opanowanych i tych, których uczeń właśnie się uczy, tym większy ma być efekt transferu.
Judd Sandiford opracował teorię – „?generalizacja doświadczenia”. Zgodnie z jego poglądami to nie „wspólne elementy” ułatwiają bieżące uczenie się, lecz wykształcony u ucznia uprzednio ogólny sposób zdobywania doświadczeń. Nauczyciel powinien poszukiwać metod i zasad znanych już uczniowi, bo to transfer niespecyficzny będzie towarzyszył sukcesom dydaktycznym.
ZAKRES TRANSFERU – WYMIARY TRANSFERU
Transfer specyficzny, a także niespecyficzny może wywierać wpływ  pozytywny, negatywny lub może nie mieć wcale wpływu.
transfer dodatni (pozytywny) – jeśli uprzednie doświadczenie ułatwia zdobycie kolejnego; w obydwóch czynnościach dostrzec można wspólne elementy; np. kozłowanie piłki koszykowej i piłki ręcznej
transfer ujemny (negatywny) – jeśli uprzednie doświadczenie utrudnia opanowanie kolejnego; brak jest elementów wspólnych; np. bieg gimnastyczny a bieg lekkoatletyczny
Transfer zerowy – jeśli uprzednie doświadczenia nie mają wpływu na zdobywanie kolejnego; np. skok w dal a jazda konna.

RODZAJE TRANSFERU
W transferze pozytywnym i negatywnym wyróżniamy:
transfer pionowy – zachodzi w obrębie jednego tematu; np. łyżwiarstwo i narciarstwo
transfer poziomy – zachodzi między tematami pokrewnymi; np. uczeń doskonalący równowagę w czasie jazdy na łyżwach będzie sprawniejszy w różnych sytuacjach wymagających zachowania równowagi.

TRANSFER SPECYFICZNY – odnosi się do wspólnych elementów określonej czynności; bywa wyjaśniany tzw. teorią identycznych wspólnych elementów; dotyczy bezpośredniego przenoszenia wybranych elementów z materiału początkowego na testowy; upodobnienie materiałów wpływa na kierunek i siłę przenoszenia wprawy.
- retrospekcyjny – uprzednie doświadczenia, wpływają na to, czego uczeń uczy się teraz
- prospekcyjny – uprzednie doświadczenia, wpływają na to, czego uczeń będzie się uczył w przyszłości. 

TRANSFER NIESPECYFICZNY – dotyczy przenoszenia się ogólnych zasad postępowania czy metod; takie przenoszenie jest korzystne, gdy w materiale uprzednio nauczanym i nauczanym aktualnie nie występują wspólne elementy; to transfer poprzez generalizację, zwraca się uwagę na ważność uogólnień tzn. na reguły i reguły nadrzędne wspólne paru sytuacjom uczenia się; jest to zdolność zdobywania wiedzy uprzednio nabytej, umiejętność stosowania tych samych metod czy zasad w różnych zadaniach albo bardziej ogólnie nabyta umiejętność uczenia się; to przede wszystkim motoryczne uczenie się problemowe.

ŚWIADOMIE PLANOWANY TRANSFER – to taki, który został celowo zaplanowany przez nauczyciela wykorzystującego zjawisko transferu dla zadań dydaktycznych.

TRANSFER PRZYPADKOWY – to taki, który zachodzi mimowolnie; np. może okazać się, że jeden z uczniów bardzo szybko uczy się skomplikowanych skoków, dopiero jednak później dowiadujemy się, że od dłuższego czasu ćwiczy na batucie, nauczyciel nie wziął tego pod uwagę.

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA TRANSFER:
 - podobieństwo materiału (poprzedniego i aktualnie nauczanego)
- stopień opanowania materiału – im wyższy tym większy transfer
- różnorodność zadań poprzedzających zadanie aktualnie rozwiązywane – im więcej zadań tym większy transfer
 - stopień trudności materiału – od łatwego do trudnego
- czas dzielący materiały – wpływ transferu nie wpływa w miarę upływu czasu
- konstrukcja programu nauczania
- nauczanie grupowe lub indywidualne 
- poziom inteligencji i temperament
- motywacja.

NA EFEKT TRANSFERU WPŁYWA:
rozumowanie – efektywność przenoszenia wprawy wzrasta, gdy rozumie się reguły i prawidłowości, dzięki którym rozwiązuje się problemy
instrukcja – dobrze przemyślana powoduje skrócenie czasu przyswajania materiału oraz podnosi wyniki uczenia się; podanie uczniom instrukcji ma istotne znaczenie dla przenoszenia wprawy
metody uczenia się – zastosowanie metody sprzężenia zwrotnego wyzwala u uczniów dużą aktywność i korzystnie wpływa na efekty transferu.

TRANSFER BILATERALNY – rodzaj transferu o sferze sensomotorycznej; odnoszący się do przenoszenia wprawy na poziomie efektorów. Polega na tym, że czynności, które potrafimy wykonać jedną stroną naszego ciała (np. pisanie prawą ręką) mogą być przeniesione na drugą połowę naszego ciała. Chodzi tu o możliwość wykonania czynności bez uprzedniego doświadczenia. Największy transfer wprawy ma miejsce między kończynami symetrycznymi (z ręki na rękę, z nogi na nogę), mniejszy między kończynami po tej samej stronie ciała, zaś najmniejszy między kończynami po przeciwnych stronach ciała (np. prawa ręka – lewa noga).

INTEGRACJA – to zwartość społeczeństw, zespolenie i zharmonizowanie elementów zbiorowości społecznej, rozumiane jako intensywność i częstotliwość kontaktów między członkami danej zbiorowości oraz jako akceptacja w jej obrębie wspólnych systemów wartości, norm i ocen.
- to proces integrowania się, tworzenia się całości z drobnych cząstek, scalanie.

KSZTAŁCENIE ZINTEGROWANE – dotyczy łączenia treści kształcenia z wychowania fizycznego z treściami innych przedmiotów szkolnych i ścieżek edukacyjnych.

KSZTAŁCENIE INTEGRACYJNE – dotyczy udziału w zajęciach z wychowania fizycznego osób zdrowych z niepełnosprawnymi (ruchowo, intelektualnie).

KORELACJA MIĘDZYPRZDMIOTOWA – uwzględnianie w procesie nauczania określonych współzależności treściowych, występujących w tematyce poszczególnych przedmiotów objętych programem szkolnym.

OGÓLNA KONCEPCJA PROCESU KSZTAŁCENIA INTEGRACYJNEGO:
Zakłada postrzeganie dziecka jako niepowtarzalnej całości, a więc dostrzeganie i respektowanie indywidualnych różnic rozwojowych oraz poszanowanie jego potrzeb, zdolności i zainteresowań, uwzględniając sposób jego myślenia i działania.
W wyniku zabiegów edukacyjnych integracja dokonuje się w samym dziecku, które poznaje, doświadcza i przeżywa rzeczywistość w aspekcie intelektualnym, motywacyjnym i czynnościowym.
Integracja zachodzi też na poziomie poczynań dziecka i nauczyciela, którzy wspólnie oddziaływuja na siebie.
Jest to także proces integracji uczniowskiego zespołu w klasie szkolnej, w której działanie indywidualne dzieci zharmonizowane są z zadaniami grupy.

ISTOTS PROCESU INTEGRACJI
Istotą integracji jest możliwość wielowątkowego i wielopłaszczyznowego poznania otaczającej rzeczywistości. Najlepszą metodą integracji na zajęciach wychowania fizycznego są gry i zabawy.



ĆWICZENIE 12

PAMIĘĆ:
- zdolność do rejestrowania i ponownego przywoływania wrażeń zmysłowych, skojarzeń czy informacji.
- to względnie trwały ślad doświadczenia, będący u podłoża uczenia się
- jest to właściwość zachowawcza polegająca na gromadzeniu i przechowywaniu ubiegłego doświadczenia i wykorzystywania go w różnych sytuacjach.

Podstawowe funkcje pamięci:
- zapamiętywanie
- przechowywanie
- odpamiętywanie
- przypominanie.

Rodzaje pamięci w zależności od analizatora:
- wzrokowa
- słuchowa
- dotykowa.

System pamięci człowieka dzieli się na trzy magazyny pamięci, różniące się czasem przechowywania informacji:
- pamięć ultrakrótka
- pamięć krótkotrwała
- pamięć długotrwała.

PAMIĘĆ KRÓTKOTRWAŁA:
 - STM
- przechowuje niewielkie zbiory informacji przez krótki okres (kilka do kilkunastu sekund)
- wykorzystywana jest do czasowego zapamiętywania danych zmysłowych lub informacji pobranej z pamięci długotrwałej
- efekt utworzenia lub wzbudzenia w pamięci trwałej reprezentacji bodźca (np. litera, obraz, słowo).

PAMIĘĆ DŁUGOTERMINOWA:
 - LTM
- stanowi trwały magazyn śladów pamięciowych, o teoretycznie nieograniczonej pojemności i czasie przechowywania
- określa się jako pamięć trwałą lub wtórną
- dzieli się na różne podsystemy, ze względu na sposób kodowania, funkcje, materiał, który zapamiętuje, itd.

CECHY PAMIĘCI:
- trwałość
- szybkość
- dokładność lub bierność
- gotowość
- zakres lub pojemność.

UCZENIE SIĘ:
- oznacza proces zdobywania wiadomości, umiejętności i nawyków (sprawności), prowadzący do stałych zmian w zachowaniu uczącego się ucznia
- to proces, przez który zachodzą względnie trwałe zmiany w potencjale behawioralnym na skutek doświadczenia
- uczenie można rozpatrywać jako czynność (pojedynczą, krótkotrwałą) lub jako proces (zbiór czynności podobnych i/lub równoległych i długotrwałych).
- czynność – wtedy, gdy chcemy sobie coś przyswoić; np. wiersz
- proces – to układy czynności
- o tym czy dana czynność czy proces zachodzi wnioskujemy na podstawie zaobserwowanych zmian – uczenie więc jest procesem nabywania doświadczeń wyrażające się modyfikacją zachowania.

PAMIĘĆ A UCZENIE SIĘ – uczenie się i pamięć są od siebie zależne:
Uczenie się odnosi się do procesu adaptacji zachowania do doświadczenia, a pamięć odnosi się do trwałych zapisów, będących u podłoża tej adaptacji.
Uczenie się jest w bardzo istotny sposób powiązane z pamięcią; nie sposób bowiem twierdzić, że się czegoś nauczyło, jeśli nie można tego wywołać z pamięci.
W potocznym rozumieniu uczenie się jest prawie tożsame z zapamiętywaniem (czego nie pamiętam tego widocznie się nie nauczyłem).

TECHNIKI PAMIĘCI – poszerza zakres i objętość naszej wiedzy:
REALISTYCZNE CELE PRACY, które uczeń planuje, są bardziej efektywne. W idealnej sytuacji, cele te powinny być wyrażone publicznie, tak, aby osiągnięcie ich stało się dla ucznia kwestią prestiżu. 
NAGRODY - uczeń może w budować w plan pracy niewielkie nagrody jako wzmocnienie.
PUNKTUALNOŚĆ  - praca powinna rozpoczynać się o określonej godzinie. Nie pozwala to na wymyślne strategie, które każdy z nas tworzy, by odkładać jak najdłużej moment przystąpienia do pracy. 
CAŁOŚCIOWE I CZĘŚCIOWE UCZENIE SIĘ - nowe zadanie powinno być najpierw potraktowane jako całość i przeczytane w całości, aby zapoznać się z jego ogólnymi ramami, a następnie rozbijane na mniejsze części i metodycznie przyswajane.
ORGANIZACJA MATERIAŁU - czas spędzony na robieniu notatek i organizacji materiału w bardziej przystępnej formie, nigdy nie jest stracony. Niestaranne notatki na nieuporządkowanych kartkach w dużym stopniu utrudniają proces uczenia się i zapamiętywania. Notatki powinny zawierać wszystkie ważniejsze odnośki i informacje, co do których można się spodziewać, że będą potrzebne później.
PAMIĘĆ WZROKOWA I SŁUCHOWA - materiał, który jest nagrany przez ucznia i odtworzony, często będzie bardziej  efektywnie zapamiętany, niż ten, który został tylko przeczytany.
POWTARZANIE - powtórki najlepiej robić, zanim materiał ulegnie zapomnieniu.


INTELIGENCJA
- "... to ogólna zdolność adaptacji do nowych warunków i do wykonywania nowych zadań." (Stern)
- "... jest zarówno treścią, jak i procesem adaptacji rozwojowej - innymi słowy  - inteligencja to strukturalny i funkcjonalny rozwój zachowania poznawczego, będący efektem zachodzącej w czsie adaptacyjnej interakcji ucznia ze środowiskiem." (Piaget)
- "... można zdefiniować jako ogólną zdolność uczenia się, rozumienia, przyswajania pojęć i operowania abstrakcją." (Binet, Terman) 

ROLA INTELIGENCJI W PROCESIE UCZENIA SIĘ
Inteligencji przypisuje się specjalne znaczenie w procesie uczenia się i nauczania, z uwagi na jej względną stałość w rozwoju jednostki i małą zależność od czynników środowiskowych. 
Związek poziomu inteligencji z przebiegiem i końcowymi rezultatami procesu uczenia się i nauczania jest silny - zakłada się, że osoby inteligentne sa zdolne do osiągnięcia wysokich rezultatów w różnych dziedzinach.
Istnieje proporcjonalna zależność między ilorazem inteligencji, a szybkością uczenia się, zakresem możliwych do przyswojenia treści z plastycznością w operowaniu nimi.
Wyodrębnia się grupy uczniów o odmiennych ilorazach inteligencji, by postępować  z nimi w sposób zróżnicowany. 
Biorąc pod uwagę zróżnicowanie w danej klasie, należy odpowiednio dostosować treści dydaktyczne i sposoby ich realizacji do właściwości uczniów.
Osiągnięcia poszczególnych uczniów będą się różniły, ponieważ uczniowie bardziej uzdolnieni, o wyższym ilorazie inteligencji będą wykonywali odmienne zadania, niż uczniowie przeciętni, którzy będą się ograniczać do kursu zasadniczego. Najważniejsze jest, aby uczniowie bardziej i  mniej inteligentni współdziałali ze sobą. 

NASTAWIENIE 
- Zespół zjawisk psychicznych, towarzyszących chwili ukierunkowania uwagi na coś, co ma nastąpić i czego się spodziewamy;  Np. podanie przez nauczyciela wstępnych informacji przed pokazem określonej czynności sportowej w celu wywołania u uczniów nastawienia, zwrócenia uwagi i skoncentrowanie jej na istotnych detalach pokazu. 
- Jest to mentalny i neuronalny stan gotowości, którego struktura jest wynikiem doświadczenia, który oddziaływuje sterująco lub dynamicznie na reakcję podmiotu, skierowany na wszelkie obiekty lub sytuację, z którymi dany stan jest związany.
- Nastawienie jest to stan gotowości i skupienia uwagi na osiągnięciu celu i wykonaniu zadania.
- Może wywołać skutki negatywne wówczas, gdy przyczynia się do wyboru niewłaściwych, niezwiązanych z celem informacji np. nastawienie na obserwację sprzętu lub ubioru nauczyciela a nie na demonstrowane  ruchy. 

MOTYWACJA
- to zespół czynników pobudzających człowieka do określonego działania i zachowania Stanowi układ potrzeb i wartości jednostki określający kierunek i stopień zaangażowania jej w dążeniach i działaniach 
- zespół czynników pobudzających człowieka do określonego działania i zachowania 
- potrzeby i wartości jednostki określające kierunek i stopień jej zaangażowania w dążeniach i działaniach
- zachowania ukierunkowane na cel, jako wewnętrzną potrzebę osiągnięcia celu.

PODZIAŁ MOTYWACJI wg Okonia:
Zewnętrzna
- powstaje z chwilą działania zachęty z zewnątrz
- np. system nagród i kar
- ma tendencję do oddziaływania coraz słabszego
- daje dobre rezultaty przy zadaniach prostych
- rezultaty nie są trwały i efektywne 
Wewnętrzna
- pobudza do działania, które ma wartość samą w sobie
- zainteresowanie lub zamiłowanie do czegoś
- ma tendencje do wzmocnień i sięgania od potrzeb prostych do coraz bardziej złożonych
- jest ilościowo i jakościowo coraz bardziej rozleglejsza
- jest niezbędna do sprawnej realizacji zadań złożonych
- związana jest z osobistym wysiłkiem skierowanym na samodzielnie określone cele
- rezultaty są trwalsze i efektywniejsze.

MOTYWY:
 - Motyw w sporcie to ponadczasowa i ponadsytuacyjna oraz specyficzna osobniczo gotowość do działania celowo w sytuacjach sportowych.
- Motyw to procesy poznawcze (oczekiwanie, ocenianie) i emocjonalne (nadzieja, obawy radość, rozczarowanie).
- Motywy w sporcie i w wychowaniu fizycznym:
! chęć współuczestnictwa
! agresja
! potrzeba ruchu
! potrzeba wysiłku fizycznego
! potrzeba ryzyka
! obawa przed niepowodzeniem
! nadzieja na sukces
! potrzeba zabawy

MOTYWOWANIE:
- proces, w którym występują wyzwania od strony określonych sytuacji i motywów
- jest bezwzględnym warunkiem wstępnych działań nauczycielskich w celu motywowania ucznia do osiągnięcia celu na drodze uczenia się.

PIERWSZE PRAWO YERKESA-DODSONA - Najskuteczniejszy jest optymalny poziom motywacji.Zbyt słaba motywacja nie zachęca do działania, zbyt silna może powodować niepowodzenia.
 
DRUGIE PRAWO YERKESA-DODSONA - Jeśli dla ucznia opanowanie danej czynności jest zadaniem bardzo trudnym , skuteczny będzie stosunkowo niski poziom motywacji. Jeśli jednak uzna on opanowanie danej czynności za zadanie łatwe, do jego skutecznego uczenia się potrzebna jest motywacja silniejsza.

ASPIRACJA:
- to dążenia, pragnienia (Kopaliński)
- to chęć zajęcia lepszego niż dotychczas miejsca na subiektywnej „skali wartości”
- to zmiany w celu osiągnięcia przez jednostkę celu działania

POJĘCIE SYTUACJI TRUDNEJ W UCZENIU SIĘ I NAUCZANIU

SYTUACJA:
- układ warunków i wzajemnych stosunków podmiotu z innymi elementami jego środowiska w określonym momencie czasu. 
- jest to zespół okoliczności, położenie w jakim się ktoś znajduje, ogół warunków w których się coś dzieje.

SYTUACJA NORMALNA 
- ustalony jest tu wzajemny układ elementów, przy którym zadanie zostaje dostosowane do możliwości(warunków, metod, cech podmiotu).
- sprawne działanie człowieka w otoczeniu, które wymaga przystosowania warunków wewnętrznych, jakimi dysponuje jednostka z warunkami zewnętrznymi występującymi w środowisku

SYTUACJA ZADANIOWA - wytworzenie w określonej sytuacji celu do osiągnięcia, postawienie zadania do wykonania.

SYTUACJA TRUDNA:
- to sytuacja nowa, w której osiągnięcie wyniku możliwe jest przy zmianie dotychczasowej struktury czynności                                 
- to pewne okoliczności stawiające podmiotowi nagłe i niecodzienne wymagania 
- to układ warunków nie sprzyjających wykonaniu czynności 
- to pewne okoliczności lub sytuacje zewnętrzne stanowiące organizmowi nagłe i niecodzienne wymagania; zawsze zawiera elementy zagrożenia realizacji i potrzeb jednostki lub stanowi czynniki zakłócające tok czynności
- charakteryzuje się brakiem wzajemnego dostosowania potrzeb, warunków i czynności; sytuacja w której naruszona zostaje równowaga elementów podstawowych; osiągnięcie wyniku możliwe jest tylko przy zmianie normalnej struktury czynności.

KATEGORIE SYTUACJI TRUDNEJ:
Przeciążenie - to uczucie niemożności. Wyobrażenie, że cel jest nie osiągalny, znacznie przerastający dotychczasowe pozytywne doświadczenia. Uczeń czuje się przeciążony, jeśli nauczyciel stawia mu zadania, którym- w przekonaniu ucznia-nie jest on w stanie podołać. Cel dla uczącego staje się odległy, nierealny. 
Zagrożenie - to przeczucie utraty ważnych wartości, jak np. zdrowia i życia. Pojawia się najczęściej jako strach przed pierwszą próbą, np. skok do wody, zjazd na nartach itp. Występuje przy uczuciu zagrożenia lęk sytuacyjny uniemożliwia niekiedy realizację celu i zatrzymuje proces motorycznego uczenia się na etapie wyobrażeń. Zagrożenie bywa odczuwane niekiedy tak silnie, że uczeń nie podejmuje jakichkolwiek prób realizacji zadania i wykonania czynności, nawet w sposób uproszczony i prymitywny. 
Deprywacja - to uczucie osamotnienia, izolacji. Stany deprywacji  obserwuje się u kosmonautów samotnie lecących w przestrzeni kosmicznej czy też u żeglarzy-samotników w dalekich rejsach. Sytuacja, w której w otoczeniu brak podstawowych elementów, potrzebnych do normalnego funkcjonowania organizmu, np. tlenu, brak kontaktu z ludźmi. 
Utrudnienia - sytuacje, w których przy normalnych warunkach zachodzą zmiany szczegółów, np. utrudnienia w przepisach, zakazy, braki w dopływie informacji itp. 
Konflikt - sytuacja, gdy człowiek znajduje się w polu działania sił przeciwstawnych. Mogą to być zarówno siły fizyczne, jak i sprzeczne naciski społeczne lub moralne. 

RODZAJE SYTUACJI TRUDNYCH:
Obiektywne-sytuacje, w których człowiek zdolny do  wykonywania normalnych zadań w normalnych warunkach staje wobec zadań i warunków, które przekraczają tę normę.
Subiektywne-sytuacje normalne, w których człowiek nie może sprostać wymaganiom, gdy nie może wykonać normalnych zadań w normalnych warunkach. 

REAGOWANIE NA SYTUACJE TRUDNE:
FREUSRACJA – zmiany w zachowaniu człowieka, które powstają w wyniku pojawienia się przeszkody umożliwiającej realizację celu.
STRES – zespół zmian fizjologicznych i psychologicznych organizmu zachodzący pod wpływem różnego rodzaju sytuacji trudnych; powstaje wówczas, gdy człowiek spostrzega jakąś sytuację, zjawisko jako zagrażające jego życiu, zdrowiu bądź integracji psychicznej.

REAKCJE OBRONNE:
- Ekstrapunitywne – przypisanie winy za niepowodzenie otoczeniu (gniew, niechęć)
- Intropunitywne – szukanie winy w samym sobie (żal, poczucie winy)
- Impunitywne – dostrzeganie czynników, które spowodowały niepowodzenie

Skutki długotrwałego utrzymywania się sytuacji trudnej:
- Napięcie emocjonalne
- Próby uporania się z sytuacją
- Rezygnacja z działania
- Lęk
- Wycofanie

EMOCJE - To specyficzny filar dla napływającej do ucznia informacji. W zależności od tego filaru pewne inf. mają duże znaczenie dla ucznia, inne mniejsze , a jeszcze inne po prostu nie docierają do niego. 

WPŁYW EMOCJI PROWADZI DO :
- sprawnego odbierania informacji 
- zjawiska habituacji – zanikania reakcji na bodźce nie przyciągające uwagi ucznia 

LĘK:
- to negatywny stan emocjonalny, związany z przewidywaniem nadchodzącego niebezpieczeństwa
- silna, przykra emocja o charakterze wrodzonym, pojawiająca się w sytuacjach realnego zagrożenia wrodzoną reakcją organizmu
- objawia się jako niepokój, napięcie, zagrożenie
- w odróżnieniu od strachu, lęk jest procesem wewnętrznym, nie związanym z bezpośrednim zagrożeniem
- proste ćwiczenie – lęk mobilizuje
- trudne ćwiczenie – lęk dezorganizuje
- zjawisko naturalne i potrzebne; sygnalizuje zagrożenie pośrednie 
- jako cecha , czyli coś co jest nam przypisane
- jako stan , który nam towarzyszy 

STOPIEŃ LĘKU:
- niewielki stopień może być użyteczny we wspieraniu uczenia się
- zbyt dużo lęku będzie wywoływało odwrotny skutek i zahamuje proces ucz. Się.
 
SPOSOBY  OBNIŻANIA LĘKU - lęk jest emocją o znaku ujemnym, czyli emocją odczuwaną przykro:
- zabawę
- kontakt społeczny 
- obecność nauczyciela 
- poznanie przez ucznia cech środowiska 
- motywacja 

STRACH



ĆWICZENIE 13
 
CELE - Cele kształcenia określamy jako zamierzone właściwości uczniów wymieniając główne rodzaje opanowanych wiadomości i umiejętności, uformowanych działań i postaw.

Rodzaje celów ze względu na formułowanie:
Ogólne (wskazują  kierunki dążenia)
Pośrednie
Operacyjne (cele operacyjne stanowią opis wyników, które mają być uzyskane).

OPERACJONALIZACJA CELÓW -  to zamiana celów ogólnych na operacyjne, w wyniku czego doprecyzowuje się je, uszczegóławia, konkretyzuje i upodmiotawia. 

CELE OGÓLNE:
- optymalizacja rozwoju jednostki;
- wywołanie pozytywnych zmian w osobowości;
- aktualizacja możliwości somatycznych z dostosowaniem do norm społecznych;
- wszechstronny rozwój osobowości.

CELE OPERACYJNE - zadania realizowane w czasie lekcji szkolnej lub większych jednostek metodycznych.

CELE POŚREDNIE:
- doskonalenie sfery poznawczej, emocjonalnej, psychomotorycznej;
- doskonalenie wiedzy, umiejętności, nawyków, postaw;
- doskonalenie wiadomości, zrozumienia, działanie, przeżywania.

CELE EDUKACYJNE:
- dotyczą określonych, uniwersalnych wartości, takich jak np. godność ludzka czy człowieczeństwo, rozumiane jako zbiór określonych postaw i przekonań
- dążymy do nich w ciągu całego naszego życia, którego częścią jest edukacja szkolna 
- mają charakter ponadczasowy i należą zarówno do przeszłości (z której są wprowadzane), teraźniejszości (której dotyczą) i przyszłości (którą antycypują)
- są długoterminowe.
TAKSONOMIA CELÓW KSZTAŁCENIA:
- Hierarchiczny schemat kwalifikacyjny, tych rodzajów zachowań, które naszym zdaniem uczniowie powinni sobie przyswoić w środowisku wychowawczym.
- Hierarchiczność taksonomii polega na tym, że wyższe kategorie mieszczą w sobie niższe, a więc osiągnięcie celu wyższego mówi, że cel niższy został osiągnięty.
- Jest to rodzaj klasyfikacji lub narzędzie pomocnicze w planowaniu i ujawnianiu związków pomiędzy przedmiotami i pojęciami.
- Jest to hierarchiczna klasyfikacja wybranej dziedziny celów kształcenia.

SFERA POZNAWCZA (BLOOM)
- Recepcja 
- Reagowanie
- Wartościowanie
- Organizowanie
- Charakteryzowanie

SFERA EMOCJONALNA (KRATHWOHL)
- Wiedza      
- Zrozumienie
- Zastosowanie
- Analiza
- Synteza
- Ocena

SFERA PSYCHOMOTORYCZNA (HARROW)
- Czynności odruchowe                  
- Ruchy podstawowe
- Umiejętności percepcyjne
- Umiejętności fizyczne
- Ruchy wyćwiczone
- Komunikowanie się bezsłowne

OSOBOWOŚĆ NAUCZYCIELA
- Pracownik o uznanych przez władze oświatowe kwalifikacjach do nauczania i wychowywania dzieci, młodzieży i dorosłych. Kwalifikacje te uzyskuje się przez ukończenie zakładu kształcenia nauczyciela oraz przez zdanie odpowiednich egzaminów.
- Przez ukształtowaną osobowość rozumie się na ogół zespół względnie stałych cech i mechanizmów wewnętrznych, odróżniających jedną jednostkę ludzką od drugiej zarówno w sensie fizycznym, jak i psychicznym. 

EFEKTYWNOŚĆ NAUCZYCIELA
- włada zasobem wiedzy, na którym wspiera się sztuka nauczania;
- dysponuje repertuarem najlepszych sposobów postępowania pedagogicznego;
- wykazuje postawy i umiejętności niezbędne dla systematycznej refleksji i rozwiązywania problemów;
- pojmuje naukę nauczania jako proces ustawiczny
- posiada zalety osobiste, dzięki którym kształtuje autentyczne ludzkie stosunki z uczniami, rodzicami i kolegami
- ma pozytywne nastawienie do wiedzy.

CECHY DOBREGO NAUCZYCIELA:
- Empatia
- Kontaktowość 
- Wyrozumiałość
- Wewnętrzne ciepło
- Odpowiedzialność
- Systematyczność
- Dojrzałość emocjonalna

TYPY OSOBOWOŚCI NAUCZYCIELA:
- Nauczyciel „guru” (charyzma, pasja, zainteresowania).
- Nauczyciel mądry, o mniejszym doświadczeniu metodycznym i bez szczególnej charyzmy. 
- Metodyk z brakami wiedzy, lecz z charyzmą.
„OGRODNIK”- pielęgnuje i troszczy się o dobre warunki, sprzyjające rozwojowi ucznia.
„AKUSZER”- to ten, kto wydobywa z ucznia wszystkie dobre cechy.
„GARNCARZ”- formuje ucznia.
„ZAOPATRZENIOWIEC”- nauczyciel, który stale proponuje uczniowi coś nowego.

POSTAWY NAUCZYCIELA – typy osobowości nauczyciela wg Grzegorzewskiej:
Nauczyciel wyzwalający – odwołuje się przez sympatię i chęć pomocy uczniom; życzliwy; pogodny.
Nauczyciel hamujący – działa za pomocą rozkazu, przymusu, sankcji, wytwarzając dystans między nauczycielem a uczniem.

STYLE NAUCZYCIELA:
NAUCZYCIEL „DYREKTYWNY” - ma tendencję do wykładania, dawania poleceń i krytykowania uczniów.
NAUCZYCIEL „NIEDYREKTYWNY”- akceptuje uczucia dzieci, wykorzystuje zachętę, nagradzanie i pomysły dzieci.

DYDAKTYCZNA FUNKCJA NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO
Nauczyciel spełnia funkcję dydaktyczną  wtedy, gdy w pełni informuje uczniów o stopniu realizacji celów nakreślonych przez program nauczania, gdy umożliwia postawienie diagnozy pedagogicznej, ułatwiającej odpowiedni dobór środków i metod postępowania dydaktyczno – wychowawczego. Porównuje wyniki pracy poszczególnych uczniów. 

WYCHOWAWCZA FUNKCJA NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO
Funkcja wychowawcza nauczyciela wychowania fizycznego manifestuje się we wszystkich przejawach jego troski o rozwój, sprawność, zdrowie, wykształcenie i wychowanie dzieci, we współpracy w tych kwestiach z rodzicami, dyrekcją szkoły i gronem pedagogicznym. 

IDEAŁ NAUCZYCIELA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO
Stworzenie uniwersalnego wzoru nauczyciela, a więc sporządzenie listy zawierającej te i tylko te cechy osobowości oraz wiadomości i umiejętności, których posiadanie jest konieczne i wystarczające dla osiągania dobrych wyników w zawodzie nauczycielskim jest niemożliwe.(Dindorf)

IDEAŁ CZY PROFIL
Profil – zbiór wielu cech i różnych ich konfiguracji, które sprzyjają efektywności nauczania.

WIEDZA OGÓLNA NAUCZYCIELA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO A WIEDZA KIERUNKOWA NAUCZYCIELA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO
Nauczyciel wychowawca to przede wszystkim człowiek o wykształceniu ogólnym i szerokich horyzontach, a także głębokiej wiedzy zawodowej.

WIEDZA O NAUCZANIU:
- diagnoza zjawisk, które mogą wzbudzić niepokój
- zdobycie informacji o warunkach, w których będzie się odbywało działanie wychowawcze
- sprawdzenie skutków własnych działań
- umożliwienie uczniom samopoznania.

WIEDZA O PRZEDMIOCIE NAUCZANIA:
- sposób w jaki się naucza danego przedmiotu może być ważniejsza od tego, czego się naucza
- najważniejsze znaczenie dla nauczyciela ma wiedza jak nauczać
- znajomość różnych form nauczania wpływa na efektywność nauczania
- wiedza o przedmiocie jest niezbędna do nauczania danego przedmiotu

KOMPETENCJE NAUCZYCIELA:
- Wiedza o uczniu
- Wiedza o przedmiocie nauczania
- Wiedza o sobie jako nauczycielu („samoświadomość nauczycielska”)
- Wiedza o interakcjach nauczycielsko-uczniowskich

SPOSOBY POZNAWANIA UCZNIÓW:
- obserwacja
- proste ankiety
- wywiad i rozmowy
- socjometria.
Odpowiedz


Skocz do:


Użytkownicy przeglądający ten wątek: 1 gości